Γιάννης Σταύρου, Αλλαγή νυχτερινής βάρδιας, λάδι σε καμβά

Εμείς είμαστε οι απόντες απ' το δείπνο,
Αυτοί που λείπουν και δεν είναι, κλείστηκαν έξω,
Δεν πρόφτασαν ναρθούν, τρέχουν στους δρόμους,
Και σκουντουφλούν στη γη, χτυπούν την πόρτα.

Δεν έχουν πρόσωπο, δεν έχουν φως.

____________________________________

* Από το ποίημα του Γιώργου Θέμελη "Απόντες"

Συλλογή "Φωτοσκιάσεις"

Γιάννης Σταύρου, Στο κύμα, λάδι σε καμβά

Ιστιοφόρα

Τα καράβια είναι σαν τα θλιμμένα μυστικά.
(Πανιά ριχτά, χείλος στη θάλασσα.)
Σαν τα θλιμμένα μυστικά που λησμονήθηκαν.

Μπορείς να τ' αγγίξης, να τ' αφουγκραστής.

Κάτι έχουν να πουν, τα καλύπτει, δεν μπορούν.
Σε κοιτάζουν, μάτια μεγάλα, σου χαρίζουν ονόματα:

ΜΑΙΡΗ, ΜΑΡΙΝΑ, ΕΛΠΙΣ, ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ...

Μπορεί να λάμψουν αμμουδιές, φυσιογνωμίες, ν' ακουστούν
Φωνές και βόγγοι από ταξίδια που κάναμε.

Να πω τη μαύρη αλήθεια: Δε πάτησα ποτέ
Σε ξύλινο παλιό σκαρί, φοβόμουν τον καιρό,
Φοβόμουν τη σκοτεινή -- κάτω μαύρη -- ρωγμή.

________________________________

* Γιώργος Θέμελης

Από τη συλλογή Συνομιλίες (1953)

Γιάννης Σταύρου, Φθινοπωρινή σύνθεση, λάδι σε καμβά

Από συνέντευξη του Γιάννη Σταύρου στον συλλέκτη Βασίλη Κέκκερη (Μικρή Πινακοθήκη Κομοτηνής) με αφορμή έκθεση του στην ακριτική Αλεξανδρούπολη τον Ιούνιο του 2004:

______________________________________________________

Τα έργα μας είναι αδύνατα, τα μυαλά μας κουρασμένα, πάμε πάρα πολύ στην ταβέρνα, πίνουμε πολλά ποτά, δεν ασκητεύουμε...

Λέει τα πράγματα με τ’ όνομά τους, τιμά τον χώρο της Βόρειας Ελλάδας, άνθρωπος της διανόησης αλλά και της ζωής ισορροπεί σ΄ ένα κόσμο πραγματικό κάνοντας κριτική στον χώρο του και σε όλο το δήθεν σύστημα που τον περιβάλλει.

Ο ζωγράφος Γιάννης Σταύρου είναι ένας φιλοσοφημένος άνθρωπος, που αγωνίζεται καθημερινά για να υπηρετεί την ποιοτική στόχευση που έχει βάλει ως μπούσουλα στην ζωή του, να παιδεύει το μυαλό και το χέρι να δημιουργεί πράγματα, να έχει ιδέες, να μελετά τάσεις και φιλοσοφικά ρεύματα της εποχής.

Τον βρήκαμε να μελετά ένα Γιαπωνέζο συγγραφέα, να κάνει κριτική για την "χαλαρή" τέχνη που βγαίνει ως προϊόν ευκολίας, να υπεραμύνεται των αρχών του σαν αληθινός καλλιτέχνης. Η συνέντευξη που ακολουθεί είναι προϊόν συνεργασίας του εικαστικού μας συνεργάτη Βασίλη Κέκερη, ο οποίος τον γνωρίζει προσωπικά και αποτυπώνει τον άνθρωπο και τον ζωγράφο που έχεινα πει πολλά με την δύναμη του λόγου του και όσα ακτινοβολεί το ίδιο το έργο του που εκτίθεται σε γκαλερί της Αλεξανδρούπολης στην έκθεση με τον γενικό τίτλο "Θάλασσες".

Γεννημένος στην Θεσσαλονίκη από πατέρα Χιώτη και μητέρα Μικρασιάτισα που ήλκε την καταγωγή από την Μυτιλήνη, σπούδασε πρώτα γλυπτική και μετά ζωγραφική – κατά τα λεγόμενα του, «σαν παιδί ζωγράφισε με πίστη και πάθος περισσότερο απ΄ ότι τώρα σαν επαγγελματίας και ποτέ δεν έπαψε να έχει ενδιαφέρον για τις τέχνες». Στο έργο του αποτυπώνεται αυτή η λατρεία για την Θεσσαλονίκη, τα χρώματα του βορρά, οι ομίχλες, η κοσμοπολίτικη άποψη της αρχιτεκτονικής, οι άνθρωποί της, το λιμάνι – στοιχεία που δημιούργησαν την βάση του εικαστικού του ορίζοντα.

“Σε μια εποχή που ο χρόνος και το χρήμα έχουν τόσο μεγάλη αξία, που η ωφελιμιστική θεώρηση των πάντων φτάνει στα όρια της εθνικής μανίας ελάχιστος χρόνος απομένει για τα ανήσυχα πνεύματα και το καλλιτεχνικό έργο. Το τελευταίο αντίθετα μισήθηκε - ολόκληροι τόμοι και βιβλιοθήκες έχουν γίνει για να προτείνουν και να επιβάλλουν στην συνέχεια πράγματα φτιαγμένα για αμόρφωτους νεόπλουτους του αιώνα μας, όπου μόνο η τιμή καθορίζει την αξία του έργου.

Εκεί ο κοκοτισμός των δημοσίων σχέσεων έρχεται να βιάσει και να υποκλέψει την προτεραιότητα, την ιεράρχηση των αξιών να παραχαράξει την ιστορία και να υποκαταστήσει το πραγματικό με το ψευδεπίγραφο. Να υποβιβάσει ως πεπερασμένα πράγματα την αληθινή καλλιτεχνική δημιουργία αυτή την θαυμαστή ικανότητα του ανθρώπου που για να συμβεί απαιτεί ταλέντο, πολλή δουλειά, αυταπάρνηση, αλήθεια και αγάπη”, όπως επιμένει ο Γιάννης Σταύρου.

Στην έκθεση μιλούσε με όλους όσους τον πλησίαζαν. Ένας ισορροπημένος καλλιτέχνης που όσο μιλάς μαζί του τρυγάς χυμούς γνώσης και ανακαλύπτεις το μεγαλείο του, που μετά εκφράζεται με λιτές γραμμές πάνω στο τελάρο. Έχω την αίσθηση ότι σπανίζουν τέτοιοι άνθρωποι στην εποχή μας ή τουλάχιστον δεν τους δίνεται βήμα να ακουστούν.
Κάπως έτσι ξεκίνησε η συζήτηση με αφορμή ένα βιβλίο του.

“Θέλω να σας χαρίσω ένα βιβλίο που έχω κάποια κείμενα γιατί πιστεύω ότι ο ζωγράφος πέρα από ζωγράφος πρέπει να παιδεύεται, να μορφώνεται - αυτό δεν σημαίνει ότι τον κάνει καλύτερο ζωγράφο, αλλά τουλάχιστον μπορεί να υπερασπιστεί κάποιες θέσεις, τον εαυτό του σαν άνθρωπος. Θα σας δώσω μια έκδοση που έκανα με αφορμή κάποια έκθεση και υπάρχει μια μεγάλη αναφορά για το πώς αντιλαμβάνομαι εγώ τουλάχιστον την έννοια του έργου τέχνης και περίπου είναι αυτά που είπα πριν.

Πιστεύω ότι δεν υστερούμε σαν εποχή αλλά έχουμε νοηματοδοτήσει περισσότερο την ζωγραφική και δεν έχουμε το ίδιο αποτέλεσμα που είχαν άλλες εποχές. Πράγματι, ζούμε μια εποχή που δεν έχουμε μια σχολή, έστω και αυτήν την σχολή που υποτίθεται ότι πολέμησε τον κλασικισμό, τους ιμπρεσιονιστές. Δεν έχουμε ένα καθαρό κίνημα - και χωρίς αυτό να σημαίνει ότι περιμένω κινήματα από την ζωγραφική, αλλά περιμένω εξάρσεις, περιμένω τους καλλιτέχνες με περισσότερο δυναμισμό και αντί να αναλώνονται στα εγκαίνια και στις συνεντεύξεις να αναλώνονται στο γυμναστήριο, να παιδεύονται.

Παίδεμα σημαίνει ότι ο Τσαρούχης έστω στα 70 του πήγε για μια ακόμα φορά στα μουσεία να μελετήσει Μπερμέρ - αυτό το είδα και στο έργο του - φάνηκε μια ευαισθησία που ξανά επανέρχεται. Ο ζωγράφος θα έπρεπε να έχει μια γενικότερη παιδεία και όχι μόνο αυτή της ζωγραφικής. Τότε θα βλέπαμε πλουσιότερο έργο, δηλαδή δεν μπορείς να υποστηρίζεις ότι απλά έχω ταλέντο και είμαι καλλιτέχνης και τα κατέχω όλα.

Και η λογοτεχνία προσθέτει στην ζωγραφική, και οι τέχνες οι υπόλοιπες, και το θέατρο, και το σινεμά. Το σινεμά εμένα μου έχει δώσει πάρα πολλά δεν το αρνούμαι, μπορεί να θεωρηθεί μειωτικό αλλά ό,τι έχει διαστάσεις σήμερα τις έχω αντιληφθεί παιδιόθεν μέσα από τις 30 μοίρες ύψος και 160 πλάτος- κάτι που μόνο ο κινηματογραφικός φακός τις είδε και σήμερα εγώ τις χειρίζομαι και τις χειρίζομαι απόλυτα.

Θα δείτε δηλαδή διαστάσεις που είναι αναλογικές που 20 εκατοστά επί 120 εκατοστά είναι αυτό που μπορεί και φτάνει μέχρι 30 με 32 πόντους σε ύψος – αυτό που μπορεί να συλλάβει το ανθρώπινο μάτι όταν κοιτάμε τον ορίζοντα. Αυτό βέβαια δεν προσδιορίζει ότι όλα τα θέματα μας θα κινούνται σε αυτό το μέγεθος γιατί η τέχνη δεν ακολουθεί την τεχνολογία και την ιατρική - αυτό που λέω είναι επιστημονικός λίγο όρος, και λίγο ιατρικός.

Αλλά αυτό που θα επιμείνω είναι ότι ζούμε μία εποχή που προηγείται, ή τουλάχιστον έτσι δείχνει, η τεχνολογική επιστήμη, βλέπουμε θαύματα γύρω μας, δηλαδή έχουμε ένα κινητό τηλέφωνο, λέω το απλούστερο που είναι σε χρήση, που το 1980 ακόμα ανήκε στην φαντασία μας, αλλά στην ζωγραφική, στην μουσική, στο θέατρο και στο σινεμά, βλέπω κάποια καθυστέρηση. Βέβαια, πιστεύω ότι δεν τελειώνει ποτέ η ζωή, παίρνει μία ανάσα ο κόσμος και ξανασυνεχίζει, αλλά όταν το ζεις, όταν είσαι σε μία μέση ηλικία που αντιλαμβάνεσαι τι συμβαίνει στο περιβάλλον σου, πραγματικά θα προτιμούσα - θα προτιμούσαμε να ανήκουμε σε καλύτερες περιόδους. Τουλάχιστον όσοι είμαστε καλλιτέχνες.”

Ποια είναι η ποιότητα των καλλιτεχνών, υπάρχει τέτοια;

Ήθελα πράγματι να μπορούσα να πω, ξέρεις κάτι, γνώρισα αξιόλογους και μεγάλους ζωγράφους. Γνώρισα τέτοιους αλλά είναι πάρα πολύ λίγοι και είμαστε όλοι ασθενικοί… Τα έργα μας είναι αδύνατα, τα μυαλά μας κουρασμένα, πάμε πάρα πολύ στην ταβέρνα, πίνουμε πολλά ποτά, δεν ασκητεύουμε. Έχουμε δημιουργήσει και αντιθεωρήματα ότι ο ασκητισμός δεν προσφέρει, αλλά θα απαντούσα σε αυτούς που το υποστηρίζουν ότι σίγουρα δεν προσφέρει την καλοπέραση.

Το έργο τέχνης γεννιέται από προβληματισμό πραγματικό, όχι νοητικό. Υποφέρει ο καλλιτέχνης ο πραγματικός και έχει τότε την πίστη, έχει την ανάγκη να κάτσει και να δοθεί σε μία μάχη, σ’ ένα αγώνα. Μόνο τότε ο άνθρωπος είναι πραγματικός. Και κατά αυτό λέω, ξέρετε υπάρχουν και τα οξύμωρα. Σήμερα όμως πουλάει η ζωγραφική, ενώ όλα δείχνουν να είναι σε κάποια ύφεση. Όταν ήταν σε έξαρση, δεν πούλαγε κι αυτό δεν αφορά την Ελλάδα.

Μπορώ να πω ότι η Ελλάδα είναι από τις "καλές αγορές". Δείτε αυτή την στιγμή είναι Ιούνιος, έχουμε 30 βαθμούς έξω, ιδρώνουμε αυτή την στιγμή που μιλάμε, αλλά υπάρχει κόσμος που θ’ αγοράσει τέχνη. Δεν ξέρω αν είναι πραγματικά φιλότεχνος, ή αν είναι κατανάλωση της εποχής. Γιατί κρίση στην κατανάλωση περνούν και τα όπλα. Ο ανταγωνισμός είναι και μεταξύ των όπλων, επειδή υπάρχει ένα ιστορικό, ποιος έχει καλύτερο όπλο, εγώ έχω ένα Φασιανό καλύτερο από του φίλου μας ή Μυταρά και δεν λέω για κατηγορίες, είναι όλοι αξιόλογοι. Οι πιο αξιόλογοι που υπάρχουν, ίσως υπάρχουν και πιο αξιόλογοι που δυστυχώς λόγω χαρακτήρος ή και κακής τύχης, χάνονται.

Θα πάτε να δείτε τα έργα του Πικάσο στην Άνδρο;

Ελπίζω να μπορώ να πάω, παρόλο που έχω αρχίσει να είμαι του "αμετακίνητου βίου" με την έννοια ότι ταξίδεψα μικρός πολύ, ένιωσα την έννοια του ταξιδιού τότε πολύ έντονα. Δεν ξέρω αν θα πήγαινα να δω τον Πικάσο στην Άνδρο, οπωσδήποτε θα πήγαινα με μεγαλύτερη χαρά από το να τον δω σε ένα ξένο μουσείο όπου οι ουρές για εμένα πλέον είναι κουραστικές. Δεν θα καθόμουν να δω ένα μεγάλο έργο τέχνης πια, περιμένοντας τρεις ημέρες σε ουρά… Η κοινωνία εκεί με έχει καταβάλλει. Έχουν άλλοι προτεραιότητα, εγώ έχω ζήσει, έχω δει πράγματα, έχω μελετήσει μέσα από τα βιβλία, η νόησή μου με βοηθάει και στα έργα τέχνης και στο ταξίδι να συμμετέχω στα πράγματα χωρίς να τα πλησιάζω πάντα ως σώμα.

Η τέχνη είναι κομμάτι της ζωής μας; Ή θα πρέπει να είναι;

Η τέχνη σαφέστατα είναι ένα κομμάτι στην ζωή μας. Η μεγάλη προσωπικότητα κατακυρώνει πολλές φορές και πράγματα τα οποία είναι υπό αμφισβήτηση. Και αυτό είναι κάτι που δεν αναστέλλεται και μάλιστα κατ’ εμέ ούτε πρέπει να ανασταλεί. Ήταν ο πρόλογος που έκανα για τον Ρένο Αποστολίδη πριν πεθάνει, στις 18 Δεκεμβρίου. Πιστεύω χωρίς να είμαι αναλυτής και κριτικός της λογοτεχνίας, ότι ο Ρένος ήταν ένας δυσνόητος άνθρωπος λογοτεχνικά, αναγνωρίζοντας όμως ότι πράγματι διαθέτει μια τέτοια προσωπικότητα που μαζεύει ένα κόσμο, ένα κοινό, που πολύ πιο εύκολα κατακυρώνει το έργο του και αυτό το δυσνόητο που λέμε - και το οποίο μπορεί να το αντιληφθούμε μεθαύριο - βάσει αυτής της προσωπικότητας.

Και είπα αυτό - γιατί με είχε κύριο, πρώτο ομιλητή - είπα ότι ο Ρένος είναι ένας άνθρωπος πιο γνωστός από το έργο του, γιατί πιστεύω ότι στον χώρο όσοι βρισκόμαστε, πολλοί λίγοι έχουν διαβάσει την ιστορία του. Και μετά μου λέει στο καφενείο, γιατί το είπες αυτό, δεν μου άρεσε. Γιατί είναι μια πραγματικότητα. Δεν είπα κάτι κακό, είπα κάτι που μέσα στα δυσνόητα που εσύ λες, ήρθε ως κάτι διαφορετικό. Ήταν πράγματι μία δυναμική προσωπικότητα.

Πιστεύετε ότι υπάρχει υπερπληθώρα έργων τέχνης;

Δεν μπορούμε να το κρίνουμε εύκολα γιατί υπάρχει τόσο έργο τέχνης, τόση λογοτεχνία, τόση ζωγραφική - η δημοκρατία είναι το φυσικό επόμενο. Διαβάζω τον Νακαγκάμι, είναι ένας αναρχικός, ας το πω έτσι, Ιάπωνας λογοτέχνης. Αυτός κατηγορεί την τελειότητα της ιαπωνικής κοινωνίας και την ονομάζει "αυτοκρατορικό φασισμό". Λέει πράγματι, δεν υπάρχουν κοινωνικές ανισότητες έντονες, ενώ έχουμε έντονα κεφαλαιοκρατισμό και ελεύθερη οικονομία. Είναι χώρα, η μόνη που σέβεται την τρίτη ηλικία.

Υπάρχουν πόλεις που δεν έχεις επίθεση όποια ώρα της ημέρας βρεθείς είτε ως ξένος, είτε ως ντόπιος. Είναι η πρώτη χώρα στον κόσμο που δηλώνει τα ανευρεθέντα κατά 98%, δηλαδή όποιος Ιάπωνας βρει μια περιουσία στον δρόμο ή ένα δαχτυλίδι, κατά 98% το παραδίδει. Ο Νακαγκάμι το αρνείται αυτό και λέει: "αυτό δεν είναι ζωή. Αυτό είναι φασισμός". Κι εκεί τελειώνουν όλες οι θεωρίες, λες τι θέλει αυτός ο άνθρωπος;

Μπορεί να αρέσει σαν κοινωνικό σύστημα σε εμάς, αλλά δεν αρέσει σε αυτόν. Λέει ότι είναι μία υποκρισία. Ναι, αλλά είναι μία υποκρισία που αποδεικνύεται τα 100 τελευταία χρόνια - γιατί είναι ένας φρέσκος λαός οι Ιάπωνες. Αν εμείς υπερηφανευόμαστε για τον Κυναίγειρο, τότε αυτοί τι να πουν για τους καμικάζι; Μπορεί να μην τους θέλουμε γιατί ανήκουν σε ένα άλλο στρατόπεδο, αλλά ψυχολογικά σε άλλο στρατόπεδο όχι νοητικά. Αυτό είναι μία πραγματικότητα.

Έχουν μία πάρα πολύ δυνατή ιστορία και όμως αυτή είναι κατακριτέα.
Εκεί μέσα λοιπόν όταν βλέπουμε και το έργο τέχνης καταλαβαίνουμε ότι έχει εκδοχές. Σίγουρα υπάρχουν μερικά πράγματα που δεν περνούν την βάση, σαν τα πολιτικά κόμματα, και αξίζει να τα ανιχνεύσεις". Η συζήτηση θα μπορούσε να συνεχισθεί - το σίγουρο είναι ότι γνωρίσαμε ένα πολύ φιλοσοφημένο καλλιτέχνη που δήλωσε φίλος της Θράκης και θα ξανάρθει στο τόπο μας...

Κείμενο του Γιάννη Σταύρου, με αφορμή την έκθεση του, με τίτλο «Άνθρωποι, Χρόνια Ζωή», στην Αίθουσα Τέχνης «ΙΑΝΟΣ» της Θεσσαλονίκης, το διάστημα 3 έως 31 Δεκεμβρίου 2002.

«ΑΝΘΡΩΠΟΙ, ΧΡΟΝΙΑ, ΖΩΗ»

Είναι δύσκολο τελικά να προσδιορίσουμε κατά ποσον επηρεάζει η εποχή -αρνητικά ή θετικά-το καλλιτεχνικό έργο.Το σίγουρο είναι, ότι ο ζωντανος καλλιτέχνης είναι ευαίσθητος και ευερέθιστος, απέναντι-πάντα-στα προβλήματα της ζωής. Στις ιδιοτροπίες του βίου απαντά με τη δική του ιδιοτροπία, φορέας μιας προσωπικής μυθολογίας, που στο βάθος της κρύβει επιμελώς την ανάγκη για κοινωνική επαφή και αναγνώριση.

Αυτήν την περίοδο νιώθω την ανάγκη να ξανασυνθέσω στα έργα μου όλα όσα έζησα και είδα...Τα τελευταία χρόνια έτρεξαν πολύ γρήγορα, δεν προλαβαίνουμε πια να τακτοποιήσουμε τις σκέψεις μας, τις αναφορές μας, να ιεραρχήσουμε αξιολογικά τα πράγματα. Απέραντη δημοκρατία....χαώδης. Μια Ελλάδα στα μάτια μου, που απέχει δραματικά από το «μόλις» χθες. Μια Ελλάδα που ξεχνά, που καταριέται και μισεί το παρελθόν της, που κομπάζει για πρόοδο, κατακτήσεις και πολιτισμό...Όλα όσα έζησα και διδάχτηκα, όσα αισθάνθηκα, σαν να μην υπήρξαν ποτέ. Ομολογώ ότι μου είναι αφόρητη η σημερινή καθημερινότητα, αλλά ακόμα περισσότερο ανυπόφορη, η πεφωτισμένη, «προοδευτική» προσαρμογή των συνανθρώπων μου στα σύγχρονα κελεύσματα. Ζωγράφισα λοιπόν, ανθρώπους μιας εποχής που γνώρισα από κοντά, και που την γεύτηκα, νομίζω, στην πιο γλυκειά και αποδοτική της ωριμότητα.

Πρόσωπα που επηρέασαν ουσιαστικά τη σκέψη και τη ζωή μου, το καλλιτεχνικό έργο μου, πρόσωπα που αγάπησα. Τους ζωγράφισα απλά και παραστατικά, χωρίς νοηματικές ποεκτάσεις. Για να νιώσω ξανά το βλέμμα τους επάνω μου και να αισθανθώ τη διαρκή τους παρουσία, να ξεχάσω την απώλεια. Κάτι που με εμψυχώνει βαθειά και από νοσταλγικό σύμπτωμα μετατρέπεται σε θετικό προσδιορισμό, μετουσιώνει την φυσική μελαγχολία σε ένα αισιόδοξο και παραγωγικό αύριο.

Τα πρόσωπα που ζωγράφισα είναι άνθρωποι της τέχνης που γνώρισα από κοντά, σε καλές και κακές τους στιγμές, συμφωνώντας ή διαφωνώντας μαζί τους, μα πάντα με δεδομένο θαυμασμό κι εκτίμηση για την προσωπικότητα και το έργο τους. Μεγάλοι καλλιτέχνες, με δοκιμασμένο το δυναμικό της δημιουργίας τους- προσδιόρισαν μορφολογικά το πολιτισμικό μας προφίλ των τελευταίων χρόνων.

Η μουσική του Μάνου Χατζηδάκι συνεχίζει να συνοδεύει ακόμα τις ώρες της ζωγραφικής μου έμπνευσης, οι ευφυείς στίχοι του Νίκου Γκάτσου να ξυπνούν τα πιο τρυφερά μου αισθήματα. Η μνήμη του λόγου και της ζωγραφικής του Γιάννη Τσαρούχη, η φωνή της Φλέρυς Νταντωνάκη...

Τα τοπία του πανέξυπνου και τρυφερότερου Έλληνα ζωγράφου, του μπάρμπα Σπύρου, το σκέρτσο της πανέμορφης Λαμπέτη.

Ένας κόσμος που, επάνω του ακριβώς, στηρίζω όλη την καλλιτεχνική και κοινωνική μου ύπαρξη.

Με ενθουσιάζει ότι, σε αυτήν την έκθεση, τα πορτρέτα ανθρώπων που αγάπησα, θα βρίσκονται ανάμεσα στα κλασικά μου έργα, την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, τους δρόμους και τα λιμάνια.

Ανάπτυξα μια μικτή τεχνοτροπία σχεδίου και ζωγραφικής, ανάμιξης υλικών. Λάδι, παστέλ, ακριλικό-για να αποδώσω με έντονη φυσικότητα τα πρόσωπα.

/ Πορτρέτα των Σεφέρη, Τσαρούχη, Γκάτσου, Χατζηδάκι, Χορν, Νταντωνάκη, Σικελιανού, Βασιλείου, Λαμπέτη, Αργυράκη, Ελύτη κ.α. /

Γιάννης Σταύρου

Αθήνα , 4 Νοεμβρίου 2002

_____________________________________________________________________

* Κατά σειρά:

- Γιάννης Σταύρου, Πορτρέτο του Μάνου Χατζηδάκι, μικτή τεχνική

- Γιάννης Σταύρου, Πορτρέτο του Γιάννη Τσαρούχη, μικτή τεχνική

Γιάννης Σταύρου, Θεσσαλονίκη των Χρωμάτων (λεπτομέρεια)

Η επιστήμη και ιδιαίτερα η κοσμολογία ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της σκέψης  των Προσωκρατικών φιλοσόφων. Η παράδοση ανατράπηκε με την κυριαρχία του πλατωνισμού, αλλά επανήλθε στα χρόνια της αναγέννησης. Στις μέρες μας, σε γενικές γραμμές, η επιστημονική θεώρηση και γνώση απουσιάζει όχι μόνο από τις φιλοσοφικές αναζητήσεις αλλά και από τις λεγόμενες "κοινωνικές επιστήμες". Φωτεινές εξαιρέσεις φιλοσόφων, όπως ο Παναγιώτης Κονδύλης, απλά επιβεβαιώνουν τον κανόνα.

Κρίμα...Όταν καθαρά από αισθητική άποψη, μια επιστημονική θεωρία μπορεί να μεταδώσει ισόποση απόλαυση με εκείνη ενός έργου τέχνης...

___________________________________________________

* "...Φιλόσοφοι, θεολόγοι και επιστήμονες συζητούν από καιρό αν ο χρόνος είναι αιώνιος ή πεπερασμένος ―δηλαδή αν το Σύμπαν υπήρχε ανέκαθεν ή αν γεννήθηκε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Σύμφωνα με τη γενική θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν, ο χρόνος έχει ένα πέρας. Το διαστελλόμενο Σύμπαν μας θα πρέπει να έλαβε υπόσταση τη στιγμή της Μεγάλης Έκρηξης.

Ωστόσο, η γενική σχετικότητα παύει να ισχύει πλησίον της Μεγάλης Έκρηξης, διότι τότε υπεισέρχονται τα κβαντικά φαινόμενα. Σήμερα, ο κύριος υποψήφιος για μια πλήρη θεωρία της κβαντικής βαρύτητας ―η θεωρία χορδών― εισάγει ως νέα θεμελιώδη σταθερά της φύσης ένα ελάχιστο κβάντο μήκους, καθιστώντας αβάσιμη την ιδέα της γένεσης κατά τη στιγμή της Μεγάλης Έκρηξης.

Παρ’ όλα αυτά, η Μεγάλη Έκρηξη όντως έλαβε χώρα, αλλά δεν περιελάμβανε μια στιγμή άπειρης πυκνότητας, το δε Σύμπαν πιθανόν να προϋπήρχε αυτής. Οι συμμετρίες της θεωρίας χορδών υποδεικνύουν ότι ο χρόνος δεν είχε αρχή, αλλά ούτε και πρόκειται να έχει τέλος. Το Σύμπαν θα μπορούσε κάλλιστα να ήταν σχεδόν άδειο και σταδιακά να δημιούργησε τις συνθήκες που πυροδότησαν τη Μεγάλη Έκρηξη, ή, ακόμη, ενδεχομένως και να διήλθε έναν κύκλο διαδοχικών θανάτων και αναγεννήσεων. Και στις δύο περιπτώσεις, όμως, το Σύμπαν τού σήμερα θα πρέπει να το έχει διαμορφώσει η περίοδος που προηγήθηκε της Μεγάλης Έκρηξης. "

_____________________________________________

* Από δημοσίευση στην ελληνική έκδοση του Scientific American (τεύχος Ιουλίου 2004).

Γιάννης Σταύρου, Ανατολή σελήνης, λάδι σε καμβά

Θεσσαλονίκη

ΙΙΙ. ΜΕΤΑΜΕΣΟΝΥΧΤΙΟ

Όταν αγγίζουν δάχτυλα ψάχνοντας φως,
Ώρες μικρές, μεταμεσονύχτιες, λάμπες σβηστές,
(Εωθινά σκηνώματα της Άνω - Νύχτας.)
Η Θεσσαλονίκη μπαίνει στο σώμα της,
Η Θεσσαλονίκης σβήνει το βλέμμα της, απογυμνώνεται.
Πιο από μέσα φωτεινή από τη φωτισμένη μέρα.
Ήλιους ανάβει αποβραδίς σε σύσκιο μεσουράνημα.

Ημιδιαφανείς αμφιβολίες, ημίθαμπα, αστραπές,
Αχνή, θρυμματισμένη πάχνη αραχνοΰφαντη.

Κανείς δεν υποπτεύεται που φέγγουν τα χέρια.
Σα νάμαστε κάτω από βλέφαρα κρυσταλλωμένα,
Σα νάμαστε απομέσα διάφωτοι και δεν το ξέρουμε.

Άλλη διαρρύθμιση κάτω οδών, άλλη διάθλαση:
-- Βασιλέως Κωνσταντίνου (πρώην Βενιζέλου) -- Διασταύρωση.
-- Ένα κομμάτι Εγνατία, -- βόρεια, Βασιλική. --
Η Παναγία Χαλκέων μισόφωτη, σταύρωση -- λύπη.

Μήκος: -- σκιές βαθαίνοντας τις επιφάνειες:
Γυναίκες, άγρυπνοι μοναχοί από σκήτες και μονές
Στους ώμους χάμω -- σέρνοντας το σχήμα των Αγγέλων.
Βάθος: -- ηχώ, αντανάκλαση, αποσιώπηση.

____________________________________

* Γιώργος Θέμελης (1900-1976), Θεσσαλονίκη
Από τη συλλογή Συνομιλίες (1953)

Γιάννης Σταύρου, Καράβια, λάδι σε καμβά

Τα πλοία στάθηκαν πάντα ορόσημο στη ζωή και τη ζωγραφική μου. Εξοικειώθηκα πολύ νωρίς με αυτά τα βαριά μεταλλικά θηρία που διασχίζουν ακάματα τις θάλασσες. Τα αγάπησα. Δέθηκα με τη μυστήρια παρουσία του σκοτεινού τους όγκου το δειλινό, με την ανάλαφρη αλλά επιβλητική τους άφιξη μέσα από την ομίχλη του πρωϊνού…

Γιάννης Σταύρου, Μετά τη Βροχή, λάδι σε καμβά

Αφιερώνεται στην Ελληνική Ομογένεια:

Ελλάδα των χρωμάτων και της νοσταλγίας. Ελληνικά τοπία λουσμένα στο φως. Γλυκιές Ελληνικές βραδιές. Το αυγουστιάτικο φεγγάρι. Οι ελαιώνες. Η θάλασσα. Καράβια στον ορίζοντα, σύμβολο πανάρχαιο του ταξιδιού. Κάθε Έλληνας και ταξίδι, κάθε Έλληνας να κρύβει έναν Οδυσσέα. Εικόνες χαραγμένες βαθιά στην ψυχή. Μνήμες που ενώνουν τους Έλληνες της διασποράς σ' όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης.

Ο Γιάννης Σταύρου σας καλεί να τα ταξιδέψετε στην Ελλάδα της μνήμης και των ονείρων με οδηγό τη ζωγραφική του. Νοσταλγός, ο ίδιος, των πολύτιμων εικόνων και των αξιών που χάνονται όχι μόνο στον κόσμο των Ελλήνων της διασποράς αλλά και σε κάθε Έλληνα ξεχωριστά, θα αποτυπώσει μοναδικά την ταυτότητα του τοπίου, την ατμόσφαιρα, τη γεύση των στιγμών που διαπέρασαν κάποτε την ύπαρξη μας.

Μέσα από τα μάτια του καλλιτέχνη τοπία, πολιτείες, θάλασσογραφίες, καράβια, φιγούρες, πρόσωπα εναλλάσσονται, ανιχνεύοντας τα σπαράγματα της συλλογικής μνήμης. Οι καταβολές του ελληνισμού αποκτούν χρώμα, σχήμα, αισθητική φυσιογνωμία.

Γιάννης Σταύρου, Δάσος, λάδι σε καμβά

"Ο Γιάννης Σταύρου χωρίς να περιορίζει τη χρωματική του γκάμα, πειραματίζεται συνεχώς και φτάνει σε ένα προσωπικό εικαστικό ιδίωμα παρουσιάζοντας μια βιωματική ζωγραφική με μια σχεδόν μεταφυσική ισορροπία και αρμονία.

Δεν πρόκειται για έναν δημαγωγό του χρώματος ή της φόρμας, αλλά για έναν ζωγράφο που δεν καταδέχεται τις περιττολογίες. Κάνοντας το αόρατο ορατό, προσπαθεί όχι να μας ξαναθυμίσει τα πράγματα, αλλά να μας εμπνεύσει καινά οράματα.

Οι πίνακές του, με θέματα όπως καράβια μέσα σε σκοτεινές θάλασσες, τοπία με σπίτια ή με δέντρα, αποκτούν μια ανεξάρτητη και αυτόνομη ύπαρξη. Μπορεί να δημιουργούν την εντύπωση ότι παραλλάσουν την πραγματικότητα, αλλά στην πράξη, αποκαλύπτουν τη βαθύτερη ουσία της και τη θαυμαστή της λειτουργία. Χωρίς να έχει σκοπό να αιχμαλωτίσει το επίκαιρο, ο ζωγράφος χαρίζει στον θεατή “εικόνες” με χρωματικό ρυθμό, βάθος και συγκινησιακό περιεχόμενο…”

* Βασίλης Πετρόπολος, ιστορικός τέχνης, 2008 ( με αφορμή την τρέχουσα έκθεση του Γιάννη Σταύρου στη “Γκαλερί Φωτοπούλου”, 29 Μαίου-28 Ιουνίου 2008 )

Ομαδική έκθεση σύγχρονης τέχνης «ΤΙΩ ΕΙΛΑΡ» / Από 4 έως 18 Ιουνίου 2008

Τις πόρτες της θα ανοίξει η έκθεση τέχνης «ΤΙΩ ΕΙΛΑΡ» την Τετάρτη 4 Ιουνίου και ώρα 8.00 μ.μ για όλους τους λάτρεις της σύγχρονης τέχνης. Έργα ζωγραφικής, γλυπτικής, φωτογραφίας και video art θα γεμίσουν τον χώρο της εταιρείας ΕΛΓΕΚΑ, υπό την επιμέλεια της κ. Άντζελας Δικαιούλια.

Συνολικά θα λάβουν μέρος 45 καλλιτέχνες, 22 Έλληνες και 23 ξένοι καλλιτέχνες. Πρόκειται για τους: Amalia Theodorakopoulos, Annette Hilbrecht, Αngelina Voskopoulou, Anke Bauer, Bernd Schwarting, Christos Ponis, Dimitrios Psicas, Efi Funck, Franziska Mackensen, Guenter Beier, Ioanna Efthimiou, Ioannis Mavrikakis, Jean-Ives Klein, Karin Jarausch, Kostas Dikefalos, Markus Luepertz, Michael Franke, Moritz Goetze, Nicos Kouroussis, Nikos Floros, Oliver Jordan , Paula Lakah, Paul Kouroussis-Thubten Dawa Loday, Penelope Gatsas, Robert Weber, Rolf Zimmermann, Ruediger Giebler, Sarah Morin, S.M. Bastian, Siegfried Kaden, Stefan Budian, Stelios Gavalas, Stelios Sarros, Takis Kozokos, Tassos Bouras, Thanasis Lalas, Thitz, Thomas Baumgaertel, Ulrike Kappler, Vassilis Kalantzis, Villy Makou, Yannis Stavrou, Yannis Tzortzis.

* το 30% των εσόδων θα διατεθεί για τους σκοπούς της «Εταιρείας Προστασίας Σπαστικών».

Ώρες Λειτουργίας: Δευτέρα – Κυριακή 17:00 – 21:00 / Διάρκεια Έκθεσης: 4 Ιουνίου – 18 Ιουνίου

Διεύθυνση: ΕΛΓΕΚΑ, Αγ. Θεολόγου 60, Αχαρναί

GALLERY ART CARGO - ANGELA DIKEOULIA - CONTEMPORARY FINE ARTS - Tel. (+30) 6944267855

Γιάννης Σταύρου, Πειραιάς, λάδι σε καμβά

Σφυρίζουν τα καράβια τώρα που βραδιάζει στον Πειραιά

σφυρίζουν ολοένα σφυρίζουν μα δεν κουνιέται κανένας

αργάτης

καμμιά αλυσίδα δεν έλαμψε βρεμένη στο στερνό φως που

βασιλεύει

ο καπετάνιος μένει μαρμαρωμένος μες στ'άσπρα και στα

χρυσά.

Όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει

παραπετάσματα βουνών αρχιπέλαγα γυμνοί γρανίτες...

Το καράβι που ταξιδεύει το λένε ΑΓΩΝΙΑ 937

____________________________________

* από το ποίημα του Γιώργου Σεφέρη

Γιάννης Σταύρου, Ύδρα, λάδι σε καμβά

Φέρνω στο νου μου ξανά και ξανά, σαν σε ταινία, την είσοδο του πλοίου στο λιμάνι της Ύδρας. Είναι κάτι που θέλω να επαναλαμβάνεται συνεχώς. Τα μάτια μου προσπαθούν να αποτυπώσουν τα σχήματα, τα χρώματα, το φως της στιγμής που ξέρεις ότι σε λίγο θα αλλάξει στο καλύτερο. Στην Ύδρα κάθε ώρα που περνάει είναι καλύτερη από την προηγούμενη. Τόσο μικρός τόπος και τόσο μεγάλος μαζί...

Πόσο επηρέασε η Θεσσαλονίκη την προσωπική σας διαδρομή;

Θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που γεννήθηκα και μεγάλωσα στη Θεσσαλονίκη και στη συγκεκριμένη περιοχή, τη Διαγώνιο. Η αισθητική αλλά και η γενική ατομική μου διαμόρφωση πολλά οφείλουν σ’αυτή την καταγωγή. Ένα πλούσιο απόθεμα εικόνων και γεγονότων με ακολουθούν και επεμβαίνουν δραστήρια σε όλη τη ζωή και το έργο μου. Ο πατέρας μου ανώτερος λιμενικός αξιωματικός από τη Χίο, η μητέρα μου μικρασιατικής προέλευσης από τη Μυτιλήνη. Τα παιδικά χρόνια, μαγικά και για τα σημερινά δεδομένα. Πόλη και γειτονιά συμμαζεμένη, καθαρή, καθημερινή έξοδος με τους γονείς, παρέες κοντινές, Γκιγκιλίνης, Άριστον, Κληματαριά, Στρατής, Όλυμπος-Νάουσα κλπ. Εκδρομές στη θάλασσα, Περαία, Μπαξέ Τσιφλίκι…Στα παιδικά μου χρόνια ζωγράφιζα πολύ. Ίσως περισσότερο απ’ό,τι ως επαγγελματίας. Φυσικά στο σχολείο αδιαβαστος. Μετά το Β Γυμνάσιο του κέντρου, παρέες και ολονύχτιες βόλτες. Όλα αυτά κάποτε κατέληξαν άδοξα. Δυστυχώς στη Θεσσαλονίκη του ’65-’66 δεν υπήρχε εκείνο το κλίμα που θα κρατούσε ένα παιδί με καλλιτεχνικές τάσεις. Η Αθήνα έδωσε τη διέξοδο όσον αφορά τις σπουδές. Και πράγματι η Αθήνα μου έδωσε ό,τι ακριβώς έλειπε από την πόλη και το περιβάλλον μου. Γνώρισα ανθρώπους και δασκάλους, άτομα με πραγματικό ενδιαφέρον, γνώσεις και ταλέντο. Άλλαξα κυριολεκτικά.

Ποιοί τόποι τελικά και προσωπικότητες επηρέασαν την καλλιτεχνική σας πορεία;

Συνάγεται κι από τα προηγούμενα ότι σταθμός για την καλλιτεχνική μου πορεία ήταν η Αθήνα. Αν η Θεσσαλονίκη μου έδωσε απλά το πρώτο υλικό για τη δημιουργία η Αθήνα μου έδωσε τα μέσα και τον τρόπο. Πέρα από τις σπουδές, στον καλλιτέχνη παίζει μεγάλο ρόλο το περιβάλλον. Η άμεση επαφή με γεγονότα και άτομα. Φανταστείτε την Αθήνα του ’68- ’70: Μάνος Χατζιδάκις(«Οδός Ονείρων»), Μάνος Αργυράκης, Ελύτης, Τσαρούχης, Μόραλης, Σεφέρης- ό,τι καλύτερο έβγαλε ο τόπος.

Η ζωγραφική σας δημιουργεί την εντύπωση ότι είναι καθαρά βιωματική…

Μεγαλώνοντας γινόμαστε συνήθως πιο ειλικρινείς με τον εαυτό μας. Σήμερα μου είναι αδύνατο να προτείνω και να δημιουργήσω πράγματα που δεν έχω βιώσει. Μου είναι αδύνατον, για παράδειγμα να ζωγραφίσω την Ιαπωνία.Προσωπικά, ακολουθώ πάντα ένα μοναχικό δρόμο, ακριβώς για να μη μπω στην αγωνία της διεκδίκησης και των κοινωνικων ανταγωνισμών που καταστρέφουν ολοκληρωτικά το καλλιτεχνικό αίσθημα - αυτό που δίνει στο δημιουργό τη μεγαλύτερη απόλαυση όταν είναι γνήσιο. Αν μάλιστα βρίσκει και ελάχιστη ακόμα ανταπόκριση, η χαρά είναι απίστευτα μεγαλύτερη.

Αν διαπιστώνατε ότι ένα θέμα σας πουλάει, θα συνεχίζατε να το ζωγραφίζετε στο διηνεκές;

Όπως σας απάντησα και προηγουμένως η σχέση μου με την ζωγραφική είναι βιωματική και ο καλλιτεχνικός μου δρόμος μοναχικός- η θέση μου είναι δίπλα στο έργο κι όχι μπροστά από αυτό. Στο ερώτημα σας λοιπόν απαντώ ευθέως. Κατηγορηματικά όχι. Δεν θα κολλούσα ποτέ ούτε στη θεματολογία αλλά ούτε και στην τεχνοτροπία. Χαίρομαι με ανανεωμένη διάθεση τη ζωγραφική πράξη, ξεφεύγω από τη ρουτίνα, παίρνω πραγματική δύναμη από αυτό που δημιουργώ. Ειδικά αυτή την περίοδο, αισθάνομαι ότι πάλι κάτι αλλάζει μέσα μου. Ένας μεγάλος κύκλος δουλειάς μου δείχνει να έχει ωριμάσει· ήδη βιώνω το ξεκίνημα μιας προσωπικής αναγέννησης, μιας διαφορετικής οπτικής. Ξαναβρίσκω τη χαρά του πλούσιου χρώματος, των αντικειμένων και των προσώπων, του τοπίου, της ίδιας της φύσης.

Το φιλότεχνο κοινό πως αντιδρά στις αλλαγές ενός καλλιτέχνη;

Το μόνο δύσκολο στην περίπτωση είναι, ο κόσμος που συνηθίζει τη μορφή της δουλειάς που κάνεις για μερικά χρόνια και καταλαμβάνεται από μια φοβία ή και αντίρρηση, για ότι καινούργιο φτιάχνεις, με αποτέλεσμα στις εκθέσεις έργων που βρίσκονται σ’αυτό το ενδιάμεσο στάδιο και υπάρχουν μαζί παλιότερες και νεότερες εκδοχές, να επιλέγουν τις πρώτες.Δεν είναι τυχαίο. Οι άνθρωποι αργούν, αλλά συνηθίζουν και κατανοούν.

Ποιό είναι το θέμα της δουλειάς που παρουσιάζετε στην φετινή σας έκθεση στην Θεσσαλονίκη;

Μιλώντας για την ίδια δουλειά που παρουσιάζω, έχω να πω ότι αυτό το νέο μου ξεκίνημα στρέφει αρκετά βλέμματα προς τα πίσω. Στο πλούσιο χρώμα των μεγάλων δασκάλων του περασμένου αιώνα. Ο λυτρωτικός αντικονφορμισμός, που όταν πραγματοποιείται με αίσθημα και συνείδηση, απελευθερώνει τη δυναμική στο σχέδιο και το χρώμα του ζωγράφου. Δεν έχω θέμα. Το θέμα είναι η ίδια η ζωγραφική- γι’ αυτό και έδωσα ένα γενικό τίτλο(«ελαιοχρωματισμοί») που θυμίζει ακριβώς μπογιατζήδες. Και πράγματι, αυτή την περίοδο, πριν την έκθεση του Δεκεμβρίου στη Θεσσαλονίκη, έζησα στη κυριολεξία έτσι. Βουτηγμένος στα χρώματα, τα λάδια και τα νέφτια, άγρυπνος από δημιουργική υπερδιέγερση, να φροντίζω είκοσι ώρες, κάθε μέρα, την καινούργια αυτή ερωμένη.

Γιάννης Σταύρου, Κόκκινα Καράβια, λάδι σε καμβά

Ζωγραφίζω τις πλώρες των καραβιών. Στο μάτι μου είναι το δυναμικό στοιχείο του όγκου τους. Η ταυτότητα τους. Αν ήταν άνθρωποι θα ήταν το πρόσωπο τους. Αυτό που παρουσιάζει - και προδίδει- όλες τις πτυχές της προέλευσης και της συμπεριφοράς τους. Το σημείο που δίνει τη φοβερή μάχη με τον ατίθασο υδάτινο κόσμο…

Γιάννης Σταύρου, Λιμάνι Θεσσαλονίκης, λάδι σε καμβά

Γεννήθηκα και μεγάλωσα στη Θεσσαλονίκη του '50 - '60. Στο κέντρο της πόλης, Τσιμισκή και Π.Μελά, στη Διαγώνιο. Την έχω ζωγραφίσει πάρα πολλές φορές, κρατώντας κύριες εντυπώσεις της μνήμης. Λίγα μπορώ να μεταδώσω στον αναγώστη ή τον θεατή της ζωγραφικής μου για το ύφος και την ατμόσφαιρα αυτής της πόλης. Μαγική! Ένα σύνολο αρμονικό, κοσμοπολίτικο και μυστηριακό. Οι ομίχλες της Θεσσαλονίκης, μια προνομιακή ηρεμία της τότε εποχής, που σου έδιναν αποκλειστική απόλαυση του ορίζοντα, δημιούργησαν τη βάση του εικαστικού μου προφιλ.

Γιάννης Σταύρου, Ακρόπολη 1970, λάδι σε καμβά

Η πρωτεύουσα ήρθε αργότερα, σαν αντιδιαστολή απέναντι στη γεννέθλια πόλη. Η ρομαντική καταχνιά του βορρά απέναντι στην αισιόδοξη, λαμπερή και μοναδικά τότε διαυγή ατμόσφαιρα της Αθήνας του ‘70. Το φως της Αττικής, οι ατελείωτες βόλτες στην Ακρόπολη και το Θησείο, το φεγγάρι άγρυπνο μάτι στον Υμηττό…

Γιάννης Σταύρου, Θερμαϊκός, λάδι σε καμβά

Το ότι οι καλλιτέχνες είναι γένος ευερέθιστο, είναι ευνόητο. Το γιατί όμως, φαίνεται πως δεν είναι κοινώς κατανοητό. Ο καλλιτέχνης είναι καλλιτέχνης εξ’αιτίας και μόνον της εκλεπτυσμένης αίσθησης του «ωραίου» που διαθέτει. Είναι μια δυνατότητα που του προσφέρει ιδιαίτερη εκστατική απόλαυση. Σ’ αυτή την απόλαυση προσπαθεί (όχι πάντα με επιτυχία) να κάνει συμμέτοχο τον αποδέκτη της δουλειάς του.

Παράλληλα όμως κι αυτόματα με την αίσθηση του «ωραίου», διαθέτει και το ακριβώς αντίθετο, την αντίληψη του δυσανάλογου, του άσχημου δηλαδή. Για τον καλλιτέχνη, το ωραίο είναι και το σωστό. Οι καλλιτέχνες ουδέποτε βλέπουν το άσχημο, το κακό, εκεί όπου δεν υπάρχει, αλλά πολύ συχνα εκαί, όπου μια μη καλλιτεχνική φύση δε βλέπει να υπάρχει τίποτα άσχημο. Έτσι η καλλιτεχνική οξυθυμία, δεν έχει σχέση με την «ψυχική ευαισθησία», όπως τη θεωρεί η κοινή λογική, αλλά με μια μεγαλύτερη από τη συνηθισμένη οξυδέρκεια σε ό,τι αφορά το άσχημο, το ψεύτικο. Η οξυδέρκεια αυτή δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα συνακόλουθο της έντονης αίσθησης του σωστού, του αρμονικού.

• Ένα πράγμα είναι σίγουρο, ο άνθρωπος που δε είναι ευερέθιστος, δεν είναι καλλιτέχνης. Αντιλαμβάνεστε με όσα λέω ότι οι καλλιτέχνες είναι τα πιο μοναχικά κι απομονωμένα πλάσματα στον σημερινό κόσμο. Οι ελάχιστες εξαιρέσεις επιβεβαιώνουν απλώς τον κανόνα. Να διευκρινίσω, ότι μιλώντας γενικά περί καλλιτεχνών, εννοώ κυρίως τους ζωγράφoυς που γνωρίζω καλύτερα.

• Σήμερα, σε μια εποχή που ο χρόνος και το χρήμα έχουν τόσο μεγάλη αξία, που η ωφελιμιστική θεώρηση των πάντων φτάνει στα όρια της εθνικής μανίας, ελάχιστος χώρος απομένει για τα ανήσυχα πνεύματα και το καλλιτεχνικό έργο. Το καλλιτεχνικό έργο πιο συγκεκριμένα, μισήθηκε στον αιώνα μας. Δε μπορώ ακόμα να διαβλέψω ποιες σκοτεινές διάνοιες, στο όνομα και το βωμό της έρευνας (έργο μόνο της επιστήμης), κατέστρεψαν και διαστρέβλωσαν τη δυνατότητα του πραγματικού καλλιτέχνη να παράγει πραγματικό καλλιτεχνικό έργο. Είναι γνωστή, ακόμα και στους μη ειδικούς, η έκταση που προσέλαβε η κάθε ανοησία, κάθε ανικανότητα, κάθε κρυφή ζήλεια, απέναντι στη νοημοσύνη, τη δυνατότητα, την ουσιαστική θυσία που απαιτεί η καλλιτεχνική δημιουργία. Τόμοι ολόκληροι, βιβλιοθήκες έχουν δημιουργηθεί για να δικαιολογήσουν, να προάγουν, να προτείνουν και να επιβάλουν στη συνέχεια, πράγματα φτιαγμένα κατ’ ευθείαν για τους αμόρφωτους νεόπλουτους του 20ου αιώνα. Η τιμή πλέον και μόνο καθορίζει την αξία του έργου.

• Ο κοκοτισμός των δημοσίων σχέσεων έρχεται να βιάσει και να υποκλέψει την προτεραιότητα, την ιεράρχηση των αξιών, να παραχαράξει την ιστορία και να υποκαταστήσει το πραγματικό με το ψευδεπίγραφο. Να υποβιβάσει – ως πεπερασμένα και χιλιοειπωμένα πράγματα – την αληθινή καλλιτεχνική δημιουργία, αυτή τη θαυμαστή ιδιότητα του ανθρώπου, που για να συμβεί απαιτεί ταλέντο, πολλή δουλειά, αυταπάρνηση, αλήθεια και αγάπη. Δυστυχώς, πολλά από αυτά που γράφω, θα τα βρείτε, ακριβώς τα ίδια, να εγκωμιάζουν πασίγνωστες αηδίες. Βάλτε κατ’ ευθείαν αρνητικό πρόσημο και έχετε τη σωστή διάγνωση. Αφήστε το ένστικτό σας, τον κοινό άνθρώπινο νου να λειτουργήσει ελεύθερα και εκφραστείτε. Βέβαια, τα φαινόμενα αυτά δεν υπεραπλουστεύονται. Μέσα στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο που διανύουμε, είναι επιτέλους μια πρωταρχική κίνηση η επανεξέταση όσων μας ταλαιπωρούν.

• Τα καλλιτεχνικά θέματα δεν είναι τα μόνα που ταλαιπωρούνται στην εποχή μας. Ταλαιπωρείται, τιμωρείται κυριολεκτικά ο σημερινός άνθρωπος. Ο Έλληνας βασανίζεται στο όνομα κάθε είδους «προόδου» (κι αυτόματα ο ίδιος βασανίζει όλους τους υπόλοιπους γύρω του). Μπορώ να πω με σιγουριά ότι ο σημερινός άνθρωπος, κάτω από τον αστερισμό της μαζικότερης δημοκρατίας της ιστορίας, απελευθερώνει κι επιδεικνύει, με περισσή μάλιστα αυταρέσκεια και θράσος, το εσωτερικό του «εγώ». Φρική!

• Το καταπληκτικό της εποχής είναι η παθητικότητα που παραλύει τη φυσική μας αντίδραση. Όλοι στεκόμαστε άφωνοι κι επιεικείς, με μια «πεφωτισμένη κατανόηση» απέναντι στον κάθε βιασμό μας. Έχουμε σίγουρα την ευθύνη εμείς οι ίδιοι. Γιατί όλοι, σε κάποιο βαθμό, παρασυρθήκαμε από μια ύποπτης προέλευσης κουλτούρα που γέμισε τις ψυχές μας με ενοχές απέναντι σε γεγονότα για τα οποία δεν ευθύνόμαστε. Διαθέτουμε απεριόριστο σεβασμό σε ό,τι απεργάζεται το κακό μας. Αναγνωρίζουμε δικαιώματα εκεί που δεν υπάρχουν και παραχωρούμε ευγενώς τα δικά μας για να επιβιώσει το τέρας (μη και χαθεί το είδος).

• Κάτω από την «κοινωνική πολιτική», πίσω από τον μπερντέ των «ανθρωπίνων δικαιωμάτων», προβάλλει όλο και περισσότερο το διεστραμμένο πρόσωπο του θράσους και της αναίδειας. Της αλαζονικής αυτάρκειας. Μια δημοκρατία δικαιωμάτων μόνο και καθόλου υποχρεώσεων. Τόση τεχνολογία, τόση δημοκρατία, τόση «εξέλιξη», τόσα «καλά», τίποτα για το καλό μας.

______________________________________________________________________

* Κείμενο του Γιάννη Σταύρου, 2000