Γιάννης Σταύρου, Καράβια, λάδι σε καμβά

Τα πλοία στάθηκαν πάντα ορόσημο στη ζωή και τη ζωγραφική μου. Εξοικειώθηκα πολύ νωρίς με αυτά τα βαριά μεταλλικά θηρία που διασχίζουν ακάματα τις θάλασσες. Τα αγάπησα. Δέθηκα με τη μυστήρια παρουσία του σκοτεινού τους όγκου το δειλινό, με την ανάλαφρη αλλά επιβλητική τους άφιξη μέσα από την ομίχλη του πρωϊνού…

Γιάννης Σταύρου, Μετά τη Βροχή, λάδι σε καμβά

Αφιερώνεται στην Ελληνική Ομογένεια:

Ελλάδα των χρωμάτων και της νοσταλγίας. Ελληνικά τοπία λουσμένα στο φως. Γλυκιές Ελληνικές βραδιές. Το αυγουστιάτικο φεγγάρι. Οι ελαιώνες. Η θάλασσα. Καράβια στον ορίζοντα, σύμβολο πανάρχαιο του ταξιδιού. Κάθε Έλληνας και ταξίδι, κάθε Έλληνας να κρύβει έναν Οδυσσέα. Εικόνες χαραγμένες βαθιά στην ψυχή. Μνήμες που ενώνουν τους Έλληνες της διασποράς σ' όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης.

Ο Γιάννης Σταύρου σας καλεί να τα ταξιδέψετε στην Ελλάδα της μνήμης και των ονείρων με οδηγό τη ζωγραφική του. Νοσταλγός, ο ίδιος, των πολύτιμων εικόνων και των αξιών που χάνονται όχι μόνο στον κόσμο των Ελλήνων της διασποράς αλλά και σε κάθε Έλληνα ξεχωριστά, θα αποτυπώσει μοναδικά την ταυτότητα του τοπίου, την ατμόσφαιρα, τη γεύση των στιγμών που διαπέρασαν κάποτε την ύπαρξη μας.

Μέσα από τα μάτια του καλλιτέχνη τοπία, πολιτείες, θάλασσογραφίες, καράβια, φιγούρες, πρόσωπα εναλλάσσονται, ανιχνεύοντας τα σπαράγματα της συλλογικής μνήμης. Οι καταβολές του ελληνισμού αποκτούν χρώμα, σχήμα, αισθητική φυσιογνωμία.

Γιάννης Σταύρου, Δάσος, λάδι σε καμβά

"Ο Γιάννης Σταύρου χωρίς να περιορίζει τη χρωματική του γκάμα, πειραματίζεται συνεχώς και φτάνει σε ένα προσωπικό εικαστικό ιδίωμα παρουσιάζοντας μια βιωματική ζωγραφική με μια σχεδόν μεταφυσική ισορροπία και αρμονία.

Δεν πρόκειται για έναν δημαγωγό του χρώματος ή της φόρμας, αλλά για έναν ζωγράφο που δεν καταδέχεται τις περιττολογίες. Κάνοντας το αόρατο ορατό, προσπαθεί όχι να μας ξαναθυμίσει τα πράγματα, αλλά να μας εμπνεύσει καινά οράματα.

Οι πίνακές του, με θέματα όπως καράβια μέσα σε σκοτεινές θάλασσες, τοπία με σπίτια ή με δέντρα, αποκτούν μια ανεξάρτητη και αυτόνομη ύπαρξη. Μπορεί να δημιουργούν την εντύπωση ότι παραλλάσουν την πραγματικότητα, αλλά στην πράξη, αποκαλύπτουν τη βαθύτερη ουσία της και τη θαυμαστή της λειτουργία. Χωρίς να έχει σκοπό να αιχμαλωτίσει το επίκαιρο, ο ζωγράφος χαρίζει στον θεατή “εικόνες” με χρωματικό ρυθμό, βάθος και συγκινησιακό περιεχόμενο…”

* Βασίλης Πετρόπολος, ιστορικός τέχνης, 2008 ( με αφορμή την τρέχουσα έκθεση του Γιάννη Σταύρου στη “Γκαλερί Φωτοπούλου”, 29 Μαίου-28 Ιουνίου 2008 )

Γιάννης Σταύρου, Πειραιάς, λάδι σε καμβά

Σφυρίζουν τα καράβια τώρα που βραδιάζει στον Πειραιά

σφυρίζουν ολοένα σφυρίζουν μα δεν κουνιέται κανένας

αργάτης

καμμιά αλυσίδα δεν έλαμψε βρεμένη στο στερνό φως που

βασιλεύει

ο καπετάνιος μένει μαρμαρωμένος μες στ'άσπρα και στα

χρυσά.

Όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει

παραπετάσματα βουνών αρχιπέλαγα γυμνοί γρανίτες...

Το καράβι που ταξιδεύει το λένε ΑΓΩΝΙΑ 937

____________________________________

* από το ποίημα του Γιώργου Σεφέρη

Γιάννης Σταύρου, Θεσσαλονίκη, λάδι σε καμβά

Θεσσαλονίκη. Κάποιες στιγμές η μνήμη σαν βίαια παλίρροια κυκλώνει το νου. Τότε πάνω στα ήρεμα νερά του Θερμαϊκού κυλά ένα καράβι. Ένα καράβι που έρχεται από μακριά, να ενώσει τα δικά του χρώματα με τα φώτα και τις ανταύγειες της πόλης...

Πόσο επηρέασε η Θεσσαλονίκη την προσωπική σας διαδρομή;

Θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που γεννήθηκα και μεγάλωσα στη Θεσσαλονίκη και στη συγκεκριμένη περιοχή, τη Διαγώνιο. Η αισθητική αλλά και η γενική ατομική μου διαμόρφωση πολλά οφείλουν σ’αυτή την καταγωγή. Ένα πλούσιο απόθεμα εικόνων και γεγονότων με ακολουθούν και επεμβαίνουν δραστήρια σε όλη τη ζωή και το έργο μου. Ο πατέρας μου ανώτερος λιμενικός αξιωματικός από τη Χίο, η μητέρα μου μικρασιατικής προέλευσης από τη Μυτιλήνη. Τα παιδικά χρόνια, μαγικά και για τα σημερινά δεδομένα. Πόλη και γειτονιά συμμαζεμένη, καθαρή, καθημερινή έξοδος με τους γονείς, παρέες κοντινές, Γκιγκιλίνης, Άριστον, Κληματαριά, Στρατής, Όλυμπος-Νάουσα κλπ. Εκδρομές στη θάλασσα, Περαία, Μπαξέ Τσιφλίκι…Στα παιδικά μου χρόνια ζωγράφιζα πολύ. Ίσως περισσότερο απ’ό,τι ως επαγγελματίας. Φυσικά στο σχολείο αδιαβαστος. Μετά το Β Γυμνάσιο του κέντρου, παρέες και ολονύχτιες βόλτες. Όλα αυτά κάποτε κατέληξαν άδοξα. Δυστυχώς στη Θεσσαλονίκη του ’65-’66 δεν υπήρχε εκείνο το κλίμα που θα κρατούσε ένα παιδί με καλλιτεχνικές τάσεις. Η Αθήνα έδωσε τη διέξοδο όσον αφορά τις σπουδές. Και πράγματι η Αθήνα μου έδωσε ό,τι ακριβώς έλειπε από την πόλη και το περιβάλλον μου. Γνώρισα ανθρώπους και δασκάλους, άτομα με πραγματικό ενδιαφέρον, γνώσεις και ταλέντο. Άλλαξα κυριολεκτικά.

Ποιοί τόποι τελικά και προσωπικότητες επηρέασαν την καλλιτεχνική σας πορεία;

Συνάγεται κι από τα προηγούμενα ότι σταθμός για την καλλιτεχνική μου πορεία ήταν η Αθήνα. Αν η Θεσσαλονίκη μου έδωσε απλά το πρώτο υλικό για τη δημιουργία η Αθήνα μου έδωσε τα μέσα και τον τρόπο. Πέρα από τις σπουδές, στον καλλιτέχνη παίζει μεγάλο ρόλο το περιβάλλον. Η άμεση επαφή με γεγονότα και άτομα. Φανταστείτε την Αθήνα του ’68- ’70: Μάνος Χατζιδάκις(«Οδός Ονείρων»), Μάνος Αργυράκης, Ελύτης, Τσαρούχης, Μόραλης, Σεφέρης- ό,τι καλύτερο έβγαλε ο τόπος.

Η ζωγραφική σας δημιουργεί την εντύπωση ότι είναι καθαρά βιωματική…

Μεγαλώνοντας γινόμαστε συνήθως πιο ειλικρινείς με τον εαυτό μας. Σήμερα μου είναι αδύνατο να προτείνω και να δημιουργήσω πράγματα που δεν έχω βιώσει. Μου είναι αδύνατον, για παράδειγμα να ζωγραφίσω την Ιαπωνία.Προσωπικά, ακολουθώ πάντα ένα μοναχικό δρόμο, ακριβώς για να μη μπω στην αγωνία της διεκδίκησης και των κοινωνικων ανταγωνισμών που καταστρέφουν ολοκληρωτικά το καλλιτεχνικό αίσθημα - αυτό που δίνει στο δημιουργό τη μεγαλύτερη απόλαυση όταν είναι γνήσιο. Αν μάλιστα βρίσκει και ελάχιστη ακόμα ανταπόκριση, η χαρά είναι απίστευτα μεγαλύτερη.

Αν διαπιστώνατε ότι ένα θέμα σας πουλάει, θα συνεχίζατε να το ζωγραφίζετε στο διηνεκές;

Όπως σας απάντησα και προηγουμένως η σχέση μου με την ζωγραφική είναι βιωματική και ο καλλιτεχνικός μου δρόμος μοναχικός- η θέση μου είναι δίπλα στο έργο κι όχι μπροστά από αυτό. Στο ερώτημα σας λοιπόν απαντώ ευθέως. Κατηγορηματικά όχι. Δεν θα κολλούσα ποτέ ούτε στη θεματολογία αλλά ούτε και στην τεχνοτροπία. Χαίρομαι με ανανεωμένη διάθεση τη ζωγραφική πράξη, ξεφεύγω από τη ρουτίνα, παίρνω πραγματική δύναμη από αυτό που δημιουργώ. Ειδικά αυτή την περίοδο, αισθάνομαι ότι πάλι κάτι αλλάζει μέσα μου. Ένας μεγάλος κύκλος δουλειάς μου δείχνει να έχει ωριμάσει· ήδη βιώνω το ξεκίνημα μιας προσωπικής αναγέννησης, μιας διαφορετικής οπτικής. Ξαναβρίσκω τη χαρά του πλούσιου χρώματος, των αντικειμένων και των προσώπων, του τοπίου, της ίδιας της φύσης.

Το φιλότεχνο κοινό πως αντιδρά στις αλλαγές ενός καλλιτέχνη;

Το μόνο δύσκολο στην περίπτωση είναι, ο κόσμος που συνηθίζει τη μορφή της δουλειάς που κάνεις για μερικά χρόνια και καταλαμβάνεται από μια φοβία ή και αντίρρηση, για ότι καινούργιο φτιάχνεις, με αποτέλεσμα στις εκθέσεις έργων που βρίσκονται σ’αυτό το ενδιάμεσο στάδιο και υπάρχουν μαζί παλιότερες και νεότερες εκδοχές, να επιλέγουν τις πρώτες.Δεν είναι τυχαίο. Οι άνθρωποι αργούν, αλλά συνηθίζουν και κατανοούν.

Ποιό είναι το θέμα της δουλειάς που παρουσιάζετε στην φετινή σας έκθεση στην Θεσσαλονίκη;

Μιλώντας για την ίδια δουλειά που παρουσιάζω, έχω να πω ότι αυτό το νέο μου ξεκίνημα στρέφει αρκετά βλέμματα προς τα πίσω. Στο πλούσιο χρώμα των μεγάλων δασκάλων του περασμένου αιώνα. Ο λυτρωτικός αντικονφορμισμός, που όταν πραγματοποιείται με αίσθημα και συνείδηση, απελευθερώνει τη δυναμική στο σχέδιο και το χρώμα του ζωγράφου. Δεν έχω θέμα. Το θέμα είναι η ίδια η ζωγραφική- γι’ αυτό και έδωσα ένα γενικό τίτλο(«ελαιοχρωματισμοί») που θυμίζει ακριβώς μπογιατζήδες. Και πράγματι, αυτή την περίοδο, πριν την έκθεση του Δεκεμβρίου στη Θεσσαλονίκη, έζησα στη κυριολεξία έτσι. Βουτηγμένος στα χρώματα, τα λάδια και τα νέφτια, άγρυπνος από δημιουργική υπερδιέγερση, να φροντίζω είκοσι ώρες, κάθε μέρα, την καινούργια αυτή ερωμένη.

Γιάννης Σταύρου, Κόκκινα Καράβια, λάδι σε καμβά

Ζωγραφίζω τις πλώρες των καραβιών. Στο μάτι μου είναι το δυναμικό στοιχείο του όγκου τους. Η ταυτότητα τους. Αν ήταν άνθρωποι θα ήταν το πρόσωπο τους. Αυτό που παρουσιάζει - και προδίδει- όλες τις πτυχές της προέλευσης και της συμπεριφοράς τους. Το σημείο που δίνει τη φοβερή μάχη με τον ατίθασο υδάτινο κόσμο…

Γιάννης Σταύρου, Λιμάνι Θεσσαλονίκης, λάδι σε καμβά

Γεννήθηκα και μεγάλωσα στη Θεσσαλονίκη του '50 - '60. Στο κέντρο της πόλης, Τσιμισκή και Π.Μελά, στη Διαγώνιο. Την έχω ζωγραφίσει πάρα πολλές φορές, κρατώντας κύριες εντυπώσεις της μνήμης. Λίγα μπορώ να μεταδώσω στον αναγώστη ή τον θεατή της ζωγραφικής μου για το ύφος και την ατμόσφαιρα αυτής της πόλης. Μαγική! Ένα σύνολο αρμονικό, κοσμοπολίτικο και μυστηριακό. Οι ομίχλες της Θεσσαλονίκης, μια προνομιακή ηρεμία της τότε εποχής, που σου έδιναν αποκλειστική απόλαυση του ορίζοντα, δημιούργησαν τη βάση του εικαστικού μου προφιλ.

Γιάννης Σταύρου, Ακρόπολη 1970, λάδι σε καμβά

Η πρωτεύουσα ήρθε αργότερα, σαν αντιδιαστολή απέναντι στη γεννέθλια πόλη. Η ρομαντική καταχνιά του βορρά απέναντι στην αισιόδοξη, λαμπερή και μοναδικά τότε διαυγή ατμόσφαιρα της Αθήνας του ‘70. Το φως της Αττικής, οι ατελείωτες βόλτες στην Ακρόπολη και το Θησείο, το φεγγάρι άγρυπνο μάτι στον Υμηττό…

Γιάννης Σταύρου, Θερμαϊκός, λάδι σε καμβά

Το ότι οι καλλιτέχνες είναι γένος ευερέθιστο, είναι ευνόητο. Το γιατί όμως, φαίνεται πως δεν είναι κοινώς κατανοητό. Ο καλλιτέχνης είναι καλλιτέχνης εξ’αιτίας και μόνον της εκλεπτυσμένης αίσθησης του «ωραίου» που διαθέτει. Είναι μια δυνατότητα που του προσφέρει ιδιαίτερη εκστατική απόλαυση. Σ’ αυτή την απόλαυση προσπαθεί (όχι πάντα με επιτυχία) να κάνει συμμέτοχο τον αποδέκτη της δουλειάς του.

Παράλληλα όμως κι αυτόματα με την αίσθηση του «ωραίου», διαθέτει και το ακριβώς αντίθετο, την αντίληψη του δυσανάλογου, του άσχημου δηλαδή. Για τον καλλιτέχνη, το ωραίο είναι και το σωστό. Οι καλλιτέχνες ουδέποτε βλέπουν το άσχημο, το κακό, εκεί όπου δεν υπάρχει, αλλά πολύ συχνα εκαί, όπου μια μη καλλιτεχνική φύση δε βλέπει να υπάρχει τίποτα άσχημο. Έτσι η καλλιτεχνική οξυθυμία, δεν έχει σχέση με την «ψυχική ευαισθησία», όπως τη θεωρεί η κοινή λογική, αλλά με μια μεγαλύτερη από τη συνηθισμένη οξυδέρκεια σε ό,τι αφορά το άσχημο, το ψεύτικο. Η οξυδέρκεια αυτή δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα συνακόλουθο της έντονης αίσθησης του σωστού, του αρμονικού.

• Ένα πράγμα είναι σίγουρο, ο άνθρωπος που δε είναι ευερέθιστος, δεν είναι καλλιτέχνης. Αντιλαμβάνεστε με όσα λέω ότι οι καλλιτέχνες είναι τα πιο μοναχικά κι απομονωμένα πλάσματα στον σημερινό κόσμο. Οι ελάχιστες εξαιρέσεις επιβεβαιώνουν απλώς τον κανόνα. Να διευκρινίσω, ότι μιλώντας γενικά περί καλλιτεχνών, εννοώ κυρίως τους ζωγράφoυς που γνωρίζω καλύτερα.

• Σήμερα, σε μια εποχή που ο χρόνος και το χρήμα έχουν τόσο μεγάλη αξία, που η ωφελιμιστική θεώρηση των πάντων φτάνει στα όρια της εθνικής μανίας, ελάχιστος χώρος απομένει για τα ανήσυχα πνεύματα και το καλλιτεχνικό έργο. Το καλλιτεχνικό έργο πιο συγκεκριμένα, μισήθηκε στον αιώνα μας. Δε μπορώ ακόμα να διαβλέψω ποιες σκοτεινές διάνοιες, στο όνομα και το βωμό της έρευνας (έργο μόνο της επιστήμης), κατέστρεψαν και διαστρέβλωσαν τη δυνατότητα του πραγματικού καλλιτέχνη να παράγει πραγματικό καλλιτεχνικό έργο. Είναι γνωστή, ακόμα και στους μη ειδικούς, η έκταση που προσέλαβε η κάθε ανοησία, κάθε ανικανότητα, κάθε κρυφή ζήλεια, απέναντι στη νοημοσύνη, τη δυνατότητα, την ουσιαστική θυσία που απαιτεί η καλλιτεχνική δημιουργία. Τόμοι ολόκληροι, βιβλιοθήκες έχουν δημιουργηθεί για να δικαιολογήσουν, να προάγουν, να προτείνουν και να επιβάλουν στη συνέχεια, πράγματα φτιαγμένα κατ’ ευθείαν για τους αμόρφωτους νεόπλουτους του 20ου αιώνα. Η τιμή πλέον και μόνο καθορίζει την αξία του έργου.

• Ο κοκοτισμός των δημοσίων σχέσεων έρχεται να βιάσει και να υποκλέψει την προτεραιότητα, την ιεράρχηση των αξιών, να παραχαράξει την ιστορία και να υποκαταστήσει το πραγματικό με το ψευδεπίγραφο. Να υποβιβάσει – ως πεπερασμένα και χιλιοειπωμένα πράγματα – την αληθινή καλλιτεχνική δημιουργία, αυτή τη θαυμαστή ιδιότητα του ανθρώπου, που για να συμβεί απαιτεί ταλέντο, πολλή δουλειά, αυταπάρνηση, αλήθεια και αγάπη. Δυστυχώς, πολλά από αυτά που γράφω, θα τα βρείτε, ακριβώς τα ίδια, να εγκωμιάζουν πασίγνωστες αηδίες. Βάλτε κατ’ ευθείαν αρνητικό πρόσημο και έχετε τη σωστή διάγνωση. Αφήστε το ένστικτό σας, τον κοινό άνθρώπινο νου να λειτουργήσει ελεύθερα και εκφραστείτε. Βέβαια, τα φαινόμενα αυτά δεν υπεραπλουστεύονται. Μέσα στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο που διανύουμε, είναι επιτέλους μια πρωταρχική κίνηση η επανεξέταση όσων μας ταλαιπωρούν.

• Τα καλλιτεχνικά θέματα δεν είναι τα μόνα που ταλαιπωρούνται στην εποχή μας. Ταλαιπωρείται, τιμωρείται κυριολεκτικά ο σημερινός άνθρωπος. Ο Έλληνας βασανίζεται στο όνομα κάθε είδους «προόδου» (κι αυτόματα ο ίδιος βασανίζει όλους τους υπόλοιπους γύρω του). Μπορώ να πω με σιγουριά ότι ο σημερινός άνθρωπος, κάτω από τον αστερισμό της μαζικότερης δημοκρατίας της ιστορίας, απελευθερώνει κι επιδεικνύει, με περισσή μάλιστα αυταρέσκεια και θράσος, το εσωτερικό του «εγώ». Φρική!

• Το καταπληκτικό της εποχής είναι η παθητικότητα που παραλύει τη φυσική μας αντίδραση. Όλοι στεκόμαστε άφωνοι κι επιεικείς, με μια «πεφωτισμένη κατανόηση» απέναντι στον κάθε βιασμό μας. Έχουμε σίγουρα την ευθύνη εμείς οι ίδιοι. Γιατί όλοι, σε κάποιο βαθμό, παρασυρθήκαμε από μια ύποπτης προέλευσης κουλτούρα που γέμισε τις ψυχές μας με ενοχές απέναντι σε γεγονότα για τα οποία δεν ευθύνόμαστε. Διαθέτουμε απεριόριστο σεβασμό σε ό,τι απεργάζεται το κακό μας. Αναγνωρίζουμε δικαιώματα εκεί που δεν υπάρχουν και παραχωρούμε ευγενώς τα δικά μας για να επιβιώσει το τέρας (μη και χαθεί το είδος).

• Κάτω από την «κοινωνική πολιτική», πίσω από τον μπερντέ των «ανθρωπίνων δικαιωμάτων», προβάλλει όλο και περισσότερο το διεστραμμένο πρόσωπο του θράσους και της αναίδειας. Της αλαζονικής αυτάρκειας. Μια δημοκρατία δικαιωμάτων μόνο και καθόλου υποχρεώσεων. Τόση τεχνολογία, τόση δημοκρατία, τόση «εξέλιξη», τόσα «καλά», τίποτα για το καλό μας.

______________________________________________________________________

* Κείμενο του Γιάννη Σταύρου, 2000