Αυτά ισχύουν εν μέρει. Ή μάλλον ίσχυαν, διότι τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μία γενικότερη μετάλλαξη του Έλληνα. Και τούτο, διότι σε μεγάλο βαθμό, τα κριτήρια επιλογής στο δίλημμα «Χριστούγεννα ή Πάσχα» είναι και κοινωνικά και οικονομικά και ταξικά. Και αν μη τι άλλο, η παγκοσμιοποίηση έχει επιβάλει τον Santa Claus και τη γαλοπούλα σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, σε αντίθεση με το κοκορέτσι ή τον οβελία που περιορίζονται στα στενά βαλκανικά όρια.

Για να δούμε λοιπόν σε ό,τι αφορά τον Έλληνα:

Τα Χριστούγεννα είναι μια εορταστική περίοδος στη διάρκεια της οποίας αποθεώνεται ο άκρατος καταναλωτισμός: δώρα, στολισμός, δέντρα, γλυκά, ρεβεγιόν, μπουζούκια, τζόγος, μελομακάρονα, καζίνο, πρωτοχρονιάτικο λαχείο, προσφορές, ειδικές πολυτελείς εκδόσεις CD και ιλουστρασιόν περιοδικών, εορτοδάνεια, χιονοδρομικά κέντρα… Ο κολοφώνας του καπιταλισμού δηλαδή!

Αντίθετα, το Πάσχα τι να καταναλώσεις; Τον χαλβά ή τη βαφή των αυγών; Άντε κανένα αρνί, τίποτε κοκορέτσια, τη λαμπάδα για το βαφτιστήρι κι αυτό είναι όλο.

Τα Χριστούγεννα είναι για να καταναλώνεις κι αν δεν έχεις να καταναλώσεις, δεν είσαι τίποτε (έτσι λέει…). Μπορεί κανείς να φανταστεί άραγε τον Ντίκενς να γράφει για τα… πασχαλινά παθήματα του λονδρέζικου περιθωρίου;

Τα Χριστούγεννα στα τελευταία χρόνια «βουλιάζουν» Βιέννη, Πράγα, Κωνσταντινούπολη από «κοσμοπολίτες» Έλληνες εκδρομείς, τα μπουζουξίδικα «βουλιάζουν» από κόσμο που «διασκεδάζει» (έτσι ισχυρίζονται πάντως) και μάλιστα κάθε άλλο παρά φθηνά ενώ η Αράχοβα «βουλιάζει» από τα «χάμμερ» και τα «τσερόκι».

Αντίθετα, το Πάσχα ένας οβελίας, στο χωριό με τα πεθερικά (πάνε κι ο «κοσμοπολιτισμός» και όλα) κρασί (το Πάσχα ως γνωστό θέλει κρασί ή ούζο και η Πρωτοχρονιά σαμπάνια, τώρα το γιατί είναι αλλουνού παπά ευαγγέλιο…).

Στο παγκοσμιοποιημένο jingle bells, στον Σινάτρα, στις χριστουγεννιάτικες υπερπαραγωγές του Χόλυγουντ, στο «last Christmas» και σε όλα αυτά, τι να αντιπαρατεθεί; Το κλαρίνο ή η «καραγκούνα»;

Πιο απλά λοιπόν όπως φαίνεται, τα Χριστούγεννα είναι γιορτή της πόλης και το Πάσχα του χωριού. Όσο τα χωριά ερημώνουν κι η αστυφιλία συνεχίζεται, τα Χριστούγεννα θα κερδίζουν έδαφος στη θρησκευτική –και όχι μόνο σε αυτή- συνείδηση του Έλληνα.

Τα Χριστούγεννα είναι μια γιορτή εντελώς… «WASP». Για λευκούς αγγλοσάξονες προτεστάντες. Ο χοντρός Santa Claus με την κόκκινη κάπα και τον σκούφο (διαφημιστικό εφεύρημα της Coca Cola, ως γνωστόν…) που ο πολιτιστικός –και όχι μόνο- ιμπεριαλισμός τον έχει κάνει διάσημο από τη Μαύρη ήπειρο (όπου για τους αφρικανούς το χιόνι και οι τάρανδοι είναι καθημερινό θέαμα…) μέχρι την Άπω Ανατολή (όποιος έχει δει Ιάπωνα Αη Βασίλη σε φαστφουντάδικο της Γκίνζα, μπορεί να ισχυρίζεται πως τα έχει δει όλα…) είναι πασίγνωστος. Όπως και τα έθιμα που τον συνοδεύουν. Παραδείγματος χάριν, τα δώρα. Τα δώρα της πρωτοχρονιάς είναι παγκοσμιοποιημένο έθιμο πριν καν «ανακαλυφθεί» η παγκοσμιοποίηση, συγκεκριμένα δε από την εποχή της Ρώμης (της πρώτης «παγκόσμιας» δύναμης) οπότε τα δώρα είχαν και προστάτιδα θεά (Strenua).

Τα Χριστούγεννα είναι μια γιορτή που όλα είναι ψυχαναγκαστικά. Όπως ΠΡΕΠΕΙ να καταναλώνεις, ΠΡΕΠΕΙ και να είσαι ευτυχισμένος. Σε μια περίοδο που ξεκινά από του Αγίου Ανδρέα (30 Νοεμβρίου) και εκτείνεται μέχρι του Αγίου Αθανασίου (18 Ιανουαρίου) γιορτάζει πάνω από τη μισή Ελλάδα: Γιάννηδες, Βασιλικές, Βαρβάρες, Σαββούλες, Χρήστοι, Αντωνίες, Νικολήδες, Στέφανοι, Φώτηδες, Άννες, κ.λπ.…. Η τοποθέτηση τόσων εορτών κοντά στο χειμερινό ηλιοστάσιο δεν είναι τυχαία, αφού τον Χειμώνα, ο άνθρωπος για να ξεπεράσει την κατάθλιψη του χειμώνα, της μακριάς νύχτας, του κρύου, αναγκάζεται να βρει μια καλή πρόφαση να γίνει πιο κοινωνικός ώστε να «κουτσοπεράσει» το Χειμώνα. Ουαί κι αλίμονο λοιπόν αν κινείσαι εκτός των συμβατικών κοινωνικών συνθηκών. Το σύνδρομο των γιορτών καραδοκεί…

Το Πάσχα, πώς να δείξεις ντε και καλά ευτυχισμένος; Με τι; Με το Τροπάριο της Κασσιανής ή με το «αι γενεαί πάσαι»;

Ποτέ άλλοτε ο Έλληνας δεν έβαζε όσο σήμερα σε τόσο υψηλή θέση ως προς την ιεράρχηση των αναγκών του, τον ελεύθερο χρόνο. Είτε μικρός (με σχολείο, φροντιστήριο, αγγλικά γερμανικά, κολυμβητήριο, κ.λπ.) είτε μεγάλος (δεύτερη δουλειά η σύζυγος για τα γερμανικά του μικρού, δεύτερη και τρίτη ο σύζυγος για τα δάνεια και τις κάρτες). Ως εκ τούτου επιζητεί περισσότερο τα Χριστούγεννα με τις απανωτές αργίες (ανήμερα και επόμενη Χριστουγέννων, Πρωτοχρονιά, Φώτα και ενδιάμεσες ημιαργίες, «γέφυρες» ή «αργίες από τη σημαία») από το τριήμερο του Πάσχα.

Για όλους αυτούς τους λόγους αλλά και για άλλου πολλούς, τα Χριστούγεννα κερδίζουν έδαφος στη συνείδηση του κόσμου. Τώρα το αν θα καταφέρουν να υπερκεράσουν την προτίμηση του Έλληνα στο Πάσχα, αυτό είναι ίσως και θέμα... «γονιδίου»!

Θα σταθώ λοιπόν αποκλειστικά και μόνο σε γεγονότα του τελευταίου 24ώρου:

1. Στο Danbury Fair mall του Connecticut, μία 33χρονη, η Sandrama Lamy, συνελήφθη για σεξουαλική παρενόχληση ενός Αη Βασίλη. Όπως δήλωσε στον τύπο ο αστυνομικός Thomas Michael, ειδοποιήθηκε από τον σεκιουριτά του mall πως η Lamy κάθισε στα πόδια του Αη Βασίλη όπως κάνουν και τα μικρά παιδιά και άρχισε να τον... "χαϊδεύει". Η 33χρονη θα δικαστεί στις 3 Ιανουαρίου.

Στους φανατικούς των κόμικς, το περιστατικό ενδεχομένως και να θύμισε διάφορες ανάλογες ιστορίες, όπως π.χ. μέχρι και την ιστορία του "παιδεραστή" Σταν Κάϊμαν που ντυνόταν Αη Βασίλης για να παίρνει στα πόδια του παιδάκια και άλλες παρεμφερείς...

2. Στην αμερικανική πόλη Spokane, στην Ανατολική Ουάσινγκτων, ένα αντικείμενο του οποίου η ταυτότητα δεν εξακριβώθηκε ακόμη, εκσφενδονίσθηκε εναντίον του ντυμένου Αη Βασίλη πυροσβέστη Kevin Smith, ο οποίος συμμετείχε στο Santa Run, παρέλαση με Αη Βασίληδες την οποία οργανώνουν οι πυροσβέστες της πόλης. Ο Smith έπεσε αναίσθητος μόλις τον χτύπησε το αντικείμενο που του πέταξαν από το πλήθος το οποίο και χαιρετούσε από την διακοσμημένη εορταστικά καρότσα ενός φορτηγού και όταν συνήλθε είχε μια μύτη σπασμένη και δύο μελανιασμένα μάτια!

Τελικά πολλοί τον έχουν άχτι τον άγιο που λανσάρησε το 1931 ο Haddon Sundblom για τη διαφημιστική καμπάνια της Coca Cola (εξ ού και τα κόκκινα ρούχα...) ακό μη και στην... "πατρίδα" του!

3. Στο Ρίο της Βραζιλίας ούτε ο Αη Βασίλης αισθάνεται πλέον ασφαλής! Το ελικόπτερο το οποίο μετέφερε έναν μεταμφιεσμένο Αη Βασίλη που μετέφερε δώρα για ένα πάρτυ, δέχθηκε πυρά ενώ πετούσε πάνω από μία φαβέλα! Τελικά, ο Αη Βασίλης συνέχισε με αυτοκίνητο!

Προφανώς, οι κάτοικοι των παραγκουπόλεων του Νότου και όλου του Τρίτου Κόσμου γνωρίζουν πολύ καλά πως ο Αη Βασίλης δεν υπάρχει και πως είναι ένα φτηνό -αγιοβασιλιάτικο- παραμύθι για τα χαζοχαρούμενα του πλούσιου κόσμου!

Σήμερα το πρωί είδα ένα Αη Βασίλη στο Σύνταγμα, ο οποίος ταλαιπωρούσε ένα δύσμοιρο και τρομαγμένο πόνυ μέσα στο κρύο, γιατί; διότι κάποια παιδιά θέλουν να φωτογραφηθούν πάνω στο "αλογάκι" και οι ασυνείδητοι γονείς που τα κακομαθαίνουν δε θέλουν να τους χαλάσουν χατίρι! Αμέσως μετά περνώντας από ένα μεγάλο κεντρικό φαστφουντάδικο είδα τις υπαλλήλους όλες ντυμένες με τα κόκκινα σκουφιά του Αη Βασίλη και αναρωτήθηκα πόσο μπορεί να εξευτελίζεται η αξιοπρέπεια του εργαζόμενου για το μεροκάματο.

Χρόνια πολλά... "Σάντα"!

Daikoku - Sama

Στην Αθήνα -όπως και σε όλο το Δυτικό hμισφαίριο- δεσπόζει αυτές τις ημέρες σε εμπορικά κέντρα, πολυκαταστήματα , μικρομάγαζα και εμπορικές οδούς, η γνώριμη φιγούρα του Αη Βασίλη ή Santa Claus: Χοντρός, εύθυμος, ντυμένος στα κόκκινα, ροδομάγουλος, μιας κάποιας ηλικίας και με έναν σάκο με "καλούδια" για τα παιδιά (και όχι μόνο γι αυτά...).

Πολλοί θεωρούν πως αυτή η γνώριμη φιγούρα του Santa Claus ξεκινά ουσιαστικά με την καμπάνια της Coca Cola to 1931. Τη χρονιά εκείνη, ο γραφίστας Haddon Sundblom κατασκευάζει κατόπιν παραγγελίας της εταιρείας Coca Cola τη χριστουγεννιάτικη διαφημιστική καμπάνια της, με πρωταγωνιστή τον κατ΄ εξοχήν άγιο των Χριστουγέννων, τον Saint Nicholas (Άγιο Νικόλαο). Ο Sundblom αντί του λιπόσαρκου ασκητή, επέλεξε για πρότυπο τον Lou Prentice, έναν εύσωμο συνταξιούχο φίλο του, προσθέτοντας και δικά του στοιχεία, παρουσιάζοντας έτσι τον Santa Claus με ροδοκόκκινα μάγουλα και τη λευκή γενειάδα, καθώς και το κόκκινο κουστούμι και σκούφο για να παραπέμπει στα χρώματα της Coca Cola. Η καμπάνια της Coca Cola στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία και πλέον ο κοκκινοντυμένος άγιος δεσπόζει 76 χρόνια μετά ως η γνώριμη φιγούρα όλων μας, σχεδόν σε ολόκληρο τον κόσμο, ενώ στην Ελλάδα ταυτίσθηκε με τον Άγιο Βασίλη, (τον Μέγα Βασίλειο, ο οποίος γιορτάζει την 1η Ιανουαρίου).

Αυτή είναι η "γνωστή" εκδοχή. Ταξιδεύοντας όμως αρκετές φορές στην Άπω Ανατολή, κάθε φορά που βρίσκομαι εκεί, όποτε κοιτάζω τη φιγούρα του Daikoku - Sama (στην Ιαπωνία) είμαι κάθε φορά και περισσότερο βέβαιος πως από αυτόν ακριβώς εμπνεύσθηκε ο Sundblom τον "Santa".

Ο Daikoku - Sama (Κύριος Daikoku) είναι θεότητα που εισήχθη στην Ιαπωνία ως "Daikokuten", φύλακας του Βούδα και του Ντάρμα και σταδιακά έγινε θεότητα και του Σϊντο. Για τη θεότητα αυτή, παραθέτω απόσπασμα της περιγραφής του από τον τόπο http://www.daikoku-sama.com:

"...People imagine that Daikokuten has a small mallet in his right hand, carries a large sack on his left shoulder, and wears a hood. He is usuallyseen treading on a straw bag and he is usually laughing. In present day Japan, We can still see figures of Daikokuten...".

Δηλαδή, ένας άγιος, μία θεότητα με σκούφο, σάκο και που γελάει! Η έκπληξή μου ήταν μεγαλύτερη όταν είδα (και απέκτησα εν τέλει προς μεγάλη μου χαρά) ειδώλιο του Daikoku με... κόκκινη κάπα και κόκκινο σκούφο!

Στην Ιαπωνία έφτασε μέσω Κίνας, αλλά η αρχική του καταγωγή ήταν στην Ινδία. Από τον ίδιο τόπο, διαβάζουμε: "...Daikokuten is the ancient Indian god called Mahakala in Sanskrit, who took charge of battles, destruction and the like. In esoteric Buddhism, it is considered to be Makesvara incarnate that is the guardian god. In Japan, Daikokuten has been one of the Sichihukujin-seven gods that bring us good luck. Also in Shintoism, which is the indigenous religion of Japan, Daikokuten has been the Japanese god�g Ohkuninusi�g together and has been enshrined. This genealogy brought the factors of esoteric Buddhism and ascetic Buddhism to the faith in Daikokuten".

Διαπιστώνουμε πως ο Κύριος Daikoku ήταν και βουδιστής άγιος. Γνωρίζουμε πως μία από τις ενσαρκώσεις του Βούδα και μάλιστα η τελευταία του θα είναι αυτή του Μαϊτρέγια. Σύμφωνα με ένα βουδιστικό μύθο, όταν έλθει, θα έχει για τον κάθε άνθρωπο τη μορφή που τον εμπνέει. Έτσι, τα μικρά παιδιά σύμφωνα με την παράδοση αυτή, θα τον φαντάζονται ως... έναν παχουλό γελαστό γεράκο που θα μοιράζει γλυκά και δώρα!

Όσον αφορά το όνομα του αγίου και τη λατρεία του, αρχικά ο Άγιος Νικόλαος εθεωρείτο προστάτης των ναυτικών και των παιδιών και γι αυτό έγινε και ο άγιος των δώρων και με παράφραση του ονόματός του έγινε ο Santa Claus. Οι Ολλανδοί τον ονόμασαν Sinter Claes, δανείζεται τη λευκή γενειάδα από τον Γερμανό θεό Βόταν, συνήθως φορά πράσινα και αποκτά και ένα Μαυριτανό βοηθό, τον Swart Piet (Μαύρο Πητ). Τον 17ο αιώνα τον φέρνουν ως έποικοι στο Νέιο Άμστερνταμ (τη μετέπειτα Νέα Υόρκη) οι Ολλανδοί και το 1773 μετονομάζεται σε Santa Claus. O αμερικανός συγγραφές Washington Irving, γράφοντας την ιστορία της Νέας Υόρκης, υιοθετεί τη δοξασία του Συλλόγου Ιστορικών της πόλης για τον "Saint Nickolas" προστάτη της πόλης και θρυλικό πολεμικό προστάτη της απέναντι στον Άγιο Γεώργιο των Άγγλων! Τον Δεκέμβειο 1823 έρχεται το ποίημα "The Night Before Christmas" του Clement Clarke Moore που παρουσιάζει τη γνωστή αμερικανική εκδοχή του αγίου που μπαίνει στα σπίτια από τις καμινάδες!